Ouderwets boter karnen in het centrum van Markelo in ‘nieuw’ karnhuisje: alleen de karnhond ontbreekt nog

 

 

MARKELO – De karnhuisjes, wie kent ze nog? Begin jaren 1900 waren ze talrijk. Nu is er aan de zijkant van museumboerderij Eungs Schöppe een heus karnhuisje geplaatst. 

Maaike Thüss 05-03-21, 16:18

Het huisje is gemaakt door studenten van de opleiding Technicus Hout en Restauratie van het ROC in Hengelo. Als opvolger van de karnton, waarin boerinnen met de hand boter karnden, deed het huisje als een van de eerste mechanische onderdelen dienst op de boerderijen. Met de hand duurde het karnen van boter drie uur, door deze innovatie was de boter in ruim een uur klaar. In het huisje werd een tredmolen geplaatst waarin een ‘karnhond’ liep, die daarmee de molen al lopend aandreef.

Kinderen

Overigens werden toen, als de hond niet in staat was, ook kalveren en vaker nog kinderen ingezet voor dit klusje. Ook in Markelo was er een aantal van dit soort huisjes. De boter was voor eigen gebruik en wat over was werd op een boterkarretje geladen. Getrokken door de karnhond liepen de boeren naar de Botermarkt in Deventer, waar het overschot verkocht werd.

 

 

 

Er zijn niet veel afbeeldingen van karnhuisjes bewaard gebleven. Hier een Markelose boerderij aan de Rijssenseweg met karnhuisje in Markelo. In 1938 is deze boerderij verbouwd en toen is waarschijnlijk ook dat karnhuisje afgebroken. © Stichting Heemkunde Markelo

Opleiding vol passie

Met de komst van de Coöperatieve Zuivelfabriek begin 1900, waren karnhuisjes in Markelo overbodig en brachten de boeren hun melk naar Stokkentreeft. „Ik ben erg blij dat het huisje herbouwd is en nu te zien is bij Eungs Schöppe”, zegt initiatiefnemer Diederik Roeterdink, voorzitter van Maarkels Landschap en lid van de Erfgoedcommissie Hof van Twente.

De cirkel is mooi rond: waar ooit de zuivelfa­briek stond is nu een karnhuisje te bekijken

Diederik Roeterdink, Erfgoedcommissie

Het rad is origineel

In het huisje is een origineel rad geplaatst, dat uit de opslag van de Stichting Stadsherstel uit Almelo komt. De ‘ombouw’, het houten huisje om het rad heen, is gereconstrueerd door studenten van de opleiding Technicus Hout en Restauratie, onderdeel van RIBO (restauratie en innovatie in de bouw in Overijssel.) Twan, Koen en Alf zijn drie van hen en hielpen het karnhuisje op de plek te zetten.

Historisch besef

„Bij ons zijn zestig leerlingen die vol passie hun opleiding volgen”, vertelt Alfred Wevers, docent. „Ze mogen zelf kiezen waaraan ze werken. Voor deze heren was dat dit project, maar we bouwen ook meubels en huizen en gaan nu bijvoorbeeld aan de slag met een molen in het Open Lucht Museum in Arnhem. Het is belangrijk om mensen historisch besef bij te brengen.”

Het karnhuisje bevat behalve originele elementen als een slot en het rad ook nieuwe. „Maar we hebben ons best gedaan om ook bijvoorbeeld ‘nieuwe-oude’ spijkers te gebruiken”, vertelt Wevers.

Nog beeldender

Willemien Schoneveld, voorzitter van Eungs Schöppe, is heel blij met de nieuwe aanwinst. „Ons doel is om het cultureel erfgoed van Markelo te behouden en mensen de historie te laten zien. Het karnhuisje past hier naadloos in. We hadden al een karnton om te laten zien, maar dit is nog beeldender. We zijn van plan om volwassenen, maar voornamelijk kinderen te leren over het ontstaan van boter en karnemelk. Het karnhuisje is mooie pr voor ons museum.”

Roeterdink is er al net zo trots op. „De cirkel is mooi rond: op de plek waar ooit de zuivelfabriek stond, aan het Kaasplein, is nu een karnhuisje te bekijken.”

 

Vernieuwde complex van Ribo moet in Hengelo een broedplaats voor restauratietalenten worden

PREMIUM

Voorzitter Jan Bron (rechts) en en projectleider Martin Bellers van de restauaratieopleiding Ribo. © Emiel Muijderman

HENGELO – Het wat rommelige complex zit diep weggestopt aan de rand van landgoed Twickel: het praktijkcentrum van de RIBO, oftewel de stichting Scholing, Restauratie en Innovatie in de Bouw. Een nogal losse verzameling schuren, opslagplaatsen en gebouwtjes. Maar daar komt verandering in.

Hier, aan de Haarweg, vlak bij de A35, zit al tientallen jaren het praktijkcentrum voor de opleiding tot restauratievakman. ‘Technicus hout en restauratie’, in RIBO-jargon, in nauwe samenwerking met het ROC van Twente. En corona of niet, de opleiding heeft meer ruimte nodig. De nieuwbouwplannen liggen klaar.

Links en rechts staan nu nog oude schuren voor de opslag van bouwmateriaal, een kantoor, werkplaatsen en een boerderij met twaalf bewoners van zorgorganisatie Ambiq, waarvan enkelen ook helpen met het schoonmaken en sorteren van bouwmaterialen, die gedeeltelijk in de open lucht zijn opgeslagen.

De opleiding en het ontplooien van nieuwe activiteiten vragen om meer ruimte en een betere indeling. Met meer instructieruimtes, een betere opslag voor materialen, zowel binnen als buiten, en meer parkeerplaatsen. De nieuwbouw, een stoer ontwerp van de Hengelose architect Gooike Postma, gaat een miljoen euro kosten.

Met financiën komt het goed

Met de financiën komt het wel goed, zegt stichtingsvoorzitter Jan Bron. „We verwachten een bijdrage van de provincie, we zijn ook in gesprek met de Regio Twente, er ligt een aanvraag in Brussel, de gemeente Hengelo doet mee en dat willen we aanvullen met een eigen bijdrage en een lening.”

De werkzaamheden beginnen na de bouwvak. Ook de ‘eigen’ studenten werken mee, in het kader van hun opleiding. De cursussen gaan ook gewoon door tijdens de bouw. Vanzelfsprekend wordt er veel hout gebruikt, waarbij allerlei constructies worden toegepast, van traditioneel gebintwerk tot moderne gelamineerde spanten. De nieuwbouw wordt daarmee een uithangbord voor bouwen met hout.

Open dagen

Zo’n zestig studenten bezoeken het instituut, verdeeld over drie leerjaren. Vorig jaar meldden zich 23 nieuwe leerlingen. Daartoe werden een kleine veertig scholen tot in de verre omgeving van Hengelo bezocht en er werden open dagen georganiseerd. Maar dat zit er dit jaar even niet in: corona. Projectleider Martin Bellers: „Ja, we knijpen ’m wel een beetje.”

Maar vorige week viel toch het besluit om twee open dagen te organiseren. Belangstellenden kunnen op de woensdagen 10 en 17 maart kennis maken met de opleiding ‘technicus hout en restauratie.’ Bellers: „Met een korte presentatie en een-op een gesprekken. Jongeren en hun ouders zijn die dagen welkom.”

Ze hebben genoeg perspectieven op een mooie loopbaan, verzekert hij. „Voor dit vakmanschap is altijd een markt.” Hij voorziet dat de toepassing van hout een grote vlucht zal nemen. Hout is immers een duurzaam materiaal, goed te recyclen, heeft een veel lagere uitstoot van CO2 en stikstof dan beton en staal en zorgt bovendien voor energiezuinige gebouwen.

Voor dit vakman­schap is altijd een markt

Martin Bellers, projectleider

De gediplomeerden komen vaak terecht bij kleinere aannemers die nog traditioneel bouwen en restauratiewerk verrichten, anderen gaan aan de slag als meubelmaker of studeren verder. De leerlingen volgen elke week een dag theorie in Techniekhuis Twente aan de Lansinkesweg en een dag praktijkinstructie aan de Haarweg. En zo’n drie dagen per week lopen ze stage. Stageplekken zijn nooit een probleem, zegt Bellers.

Nieuwe houten Mariakapel

Tijdens deze vakantiedag is het stil op het grote complex. Een nieuwe houten Mariakapel voor het klooster in Sibculo trekt de aandacht, evenals een zelfgebouwde ‘pipowagen’ en een gerestaureerde goederenwagon. Opdrachten zijn welkom, mits ze een algemeen maatschappelijk belang dienen. Zoals een nieuwe klokkenstoel voor de Stiftskerk in Weerselo en een karnhuisje voor museum Eungs Schöppe in Markelo.

Buiten liggen oude bouwstenen, dakpannen, houten balken. En een grote loods is volgestouwd met onder meer honderden oude deuren en tientallen weefgetouwen. Afkomstig van gesloopte oude panden, want daar mogen ze de RIBO altijd voor bellen: het is immers prima studiemateriaal voor de studenten. Bedrijven en particulieren kunnen er overigens ook terecht.

Broedplaats voor restauratietalenten

In een praktijkhal valt tussen de houtbewerkingsmachines een moderne CNC-gestuurde vijf-assige freesmachine op. Want bij het restaureren worden geavanceerde technieken gebruikt. Het vernieuwde complex moet ‘een broedplaats voor restauratietalenten en een innovatie- en restauratielab’ worden. Er wordt al met Saxion en de UT gesproken over samenwerking.

De nieuwbouw biedt ook meer ruimte voor trainingen voor ‘erfgoedprofessionals’ zoals monumentenadviseurs en medewerkers van architectenbureaus, verder zitten er workshops voor particulieren in de pen. Én er komt een ‘erfgoedrepaircafé’. Voor mensen die hun wankele oude kastje of tafeltje graag een langer leven gunnen…

 

 

Diploma-uitreiking studenten Technicus Hout en Restauratie

Op donderdag 10 september hebben 13 studenten Technicus Hout en Restauratie hun vakdiploma in ontvangst mogen nemen.  Zij hebben deze  3 jarige hout brede opleiding gericht op timmeren, meubel maken en restaureren met het maken van een meesterwerkstuk met goed gevolg kunnen afsluiten.

Het diploma is de kroon op hun opleiding. De diploma’s werden uitgereikt door Eddy van Hijum, gedeputeerde van de Provincie Overijssel voor Economie, Financiën en Europa. Hij benadrukte het belang van goede technische opleidingen met perspectief op werk.  Technicus Hout en Restauratie is daar een goed voorbeeld van.

De uitreiking vond plaats bij restaurant ‘t Hoogspel in Delden. Familie, vrienden  en docenten  waren bij de uitreiking aanwezig.

Naast het vakdiploma  ontvingen de gediplomeerden eveneens het Praktijkcertificaat ROP, waarop staat aangegeven op welke restauratieprojecten zij hun beroepspraktijkvorming hebben gedaan.

Deze opleiding, waarbij   ambachtelijk wordt gecombineerd met het toepassen van moderne machines en technieken, blijkt jongeren  zeer aan te spreken.  Op dit moment volgen  60 studenten deze opleiding. Een dag in de week krijgen zij praktijkinstructie in het Praktijkcentrum Restauratie en Ambacht in Hengelo, waar zij werken aan uiteenlopende interessante opdrachten en werkstukken.  Voor veel jongeren sluit deze opleiding beter aan op hun interesse dan bestaande reguliere opleidingen op het gebied van bouw/hout.

Training “Restauratie en onderhoud; uitvoering en begeleiding” op 15, 21 en 29 oktober 2020.

Ondanks de inzet van veel betrokkenen bij de restauratie en onderhoud van monumentale panden, komt het helaas nog steeds voor dat restauratie en onderhoud niet goed worden uitgevoerd.
Ondeskundigheid, het maken van verkeerde keuzes en fouten, kan leiden tot onherstelbare schade aan het monument .
Het goed voorbereiden, uitvoeren en begeleiden van het restauratieproces is daarom van groot belang. In deze driedaagse training worden daarvoor handvaten aangereikt .
Tijdens de training wordt theorie afgewisseld met een bezoek aan enkele monumentale panden om in de praktijk opdrachten uit te voeren en restauratieaspecten nader toe te lichten.

Deze training is vooral bestemd voor projectleiders, uitvoerders en werkvoorbereiders van restauratiebedrijven, ambtenaren belast met monumententaken en/of handhaving, medewerkers van architecten- en monumentenadviesbureaus, medewerkers woningcorporaties en vastgoedbeheerders en leden van erfgoedcommissies.
Voor deze training zijn nog plekken beschikbaar. De kosten bedragen € 825,- excl. btw. Lunch en lesmateriaal zijn inbegrepen. Deelnemers ontvangen een certifaat bij voldoende resultaat.

Heeft u interesse in deze training, dan kunt u zich daarvoor aanmelden via de mail info@restauratietrainingen.nl of via de website www.restauratietrainingen.nl
Klik hier voor verdere informatie over deze training.

Uiteraard nemen wij de richtlijnen van de RIVM in acht. De coronacrisis heeft een groot effect op de arbeidsmarkt. Voor verschillende steunmaatregelen geldt dan ook dat de werkgever zich moet inspannen om hun medewerkers te stimuleren om aan scholing te doen. Ons aanbod aan restauratietrainingen kan daarvoor een handreiking bieden.

Met vriendelijke groet,

Stichting RIBO
Martin Bellers, projectleider
Bezoekadres: Haarweg 3 , 7555 PC Hengelo (O)
T: 06-55793787
E: mbellers@ribo.nl
W: www.ribo.nl
www.restauratietrainingen.nl
www.historischbouwmateriaal.nl

Opnieuw een mooi artikel in de Telegraaf !!

Onderwijs in tent om corona dit is wel gezellig

In Hengelo krijgen leerlingen van ROC Twente praktijkles in een grote opslagtent. Volgens docent Alfred Evers is de kans op besmetting zo een stuk kleiner.

https://www.telegraaf.nl/e/65196128/